Akt I \u2013 Kolekcja<\/p>\n
Od ponad dwudziestu lat Krzysztof i Joanna Madelscy kolekcjonuj\u0105 sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, a od trzech powojenn\u0105 fotografi\u0119 polsk\u0105. Tematem, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego zbudowali sw\u00f3j zbi\u00f3r fotograficzny jest kobieco\u015b\u0107 rozumiana za Judith Butler jako szereg performatywnych akt\u00f3w. Akt\u00f3w fotograficznych, za kt\u00f3rymi nie kryje si\u0119 \u017cadna absolutna to\u017csamo\u015b\u0107 p\u0142ciowa, lecz polegaj\u0105 one na nieustannej re\/konstrukcji i wzmacnianiu wielo\u015bci, os\u0142abianiu to\u017csamo\u015bci raczej ni\u017c na jej ekspresji. To w\u0142a\u015bnie s\u0142ynna, lecz wci\u0105\u017c niewystarczaj\u0105co przeczytana w Polsce ksi\u0105\u017cka Butler sta\u0142a si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla pierwszej ods\u0142ony kolekcji. Tytu\u0142 wystawy jest parafraz\u0105 polskiego t\u0142umaczenia wydanego przez Krytyk\u0119 Polityczn\u0105 Gender Trouble. Na wystawie Uwik\u0142ane w p\u0142e\u0107 znajd\u0105 si\u0119 arcydzie\u0142a sztuki fotograficznej tak klasycznych dla sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej autorek jak Natalia LL, Ewa Partum, Alicja \u017bebrowska, Marta Deskur, Jadwiga Sawicka, Barbara Konopka, Teresa Gierzy\u0144ska, Katarzyna G\u00f3rna, ale r\u00f3wnie\u017c reprezentantek m\u0142odszego pokolenia, takich jak Aneta Grzeszykowska, Agnieszka Polska czy Anna Senkara. W kolekcji znalaz\u0142o si\u0119 tak\u017ce wiele prac wybitnych artyst\u00f3w, od eksperymentator\u00f3w formatu Marka Piaseckiego, Zbigniewa Libery, Jerzego Lewczy\u0144skiego, \u0141odzi Kaliskiej i Maurycego Gomulickiego, przez klasyk\u00f3w pi\u0119knej fotografii Tadeusza Rolkego, Edwarda Hartwiga, Paw\u0142a Pier\u015bci\u0144skiego i Wojciecha Pra\u017cmowskiego, po m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w, takich jak Mateusz Sadowski, Maciej Osika czy Jan Dziaczkowski.
\nWystawa w Muzeum Miasta \u0141odzi jest pierwsz\u0105 ods\u0142on\u0105 kolekcji, kt\u00f3ra konfrontuje autorskie spojrzenia, analizuj\u0105ce w mniej lub bardziej krytyczny spos\u00f3b temat konstruowania p\u0142ci kulturowej. Staje si\u0119 tak\u017ce przyczynkiem do dyskusji o konieczno\u015bci rewizji historii fotografii powojennej w Polsce. Ekspozycja zderza ze sob\u0105 prace konserwatywnych artyst\u00f3w fotografik\u00f3w, bior\u0105cych m.in. udzia\u0142 w Mi\u0119dzynarodowym Salonie Fotografii Artystycznej Wenus, z pracami artyst\u00f3w i artystek zainteresowanych \u2013 zw\u0142aszcza po prze\u0142omie 1989 roku \u2013 destabilizowaniem niezwykle silnej heteronormatywnej matrycy organizuj\u0105cej polsk\u0105 kultur\u0119, tak\u017ce fotograficzn\u0105. Wielo\u015b\u0107 technik \u2013 od szlachetnych, przez awangardowe eksperymenty, klasyczne baryty i wsp\u00f3\u0142czesne fotografie cyfrowe, a\u017c po instalacje, obiekty i wideo \u2013 sprawia, \u017ce wystawa jest ciekawa r\u00f3wnie\u017c od strony formalnej i technicznej dla publiczno\u015bci \u0142\u00f3dzkiego Fotofestiwalu.<\/p>\n
Akt II \u2013 Wystawa<\/p>\n
Wystawa Uwik\u0142ane w p\u0142e\u0107 ma uk\u0142ad chronologiczny. Narracja rozpoczyna si\u0119 jeszcze przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Dzie\u0142a Anatola W\u0119c\u0142awskiego, J\u00f3zefa Rosnera, Benedykta Dorysa s\u0105 pi\u0119knie wykonane, eleganckie i zmys\u0142owe. Szlachetno\u015b\u0107 techniki idzie w parze z mieszcza\u0144skim konserwatyzmem uj\u0119cia tematu. Okres powojenny przynosi wahni\u0119cie w postaci wymuszonego na tw\u00f3rcach polskiej fotografii epizodu socrealistycznego i dalsze rozwini\u0119cie klasycznego tematu w bardziej nowoczesnej formie, ale te\u017c momentami uj\u0119tego minoderyjnie, na spos\u00f3b drobnomieszcza\u0144ski. Wystawa skonstruowana jest w spos\u00f3b linearny, jednak pojawiaj\u0105 si\u0119 w niej punkty przesilenia, interwencje i uskoki prowokuj\u0105ce do zadania pytania o wsp\u00f3\u0142czesne odczytanie fotografii historycznej. Podzia\u0142 galerii na dwa pi\u0119tra stwarza okazj\u0119 do zapoznania si\u0119 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 m\u0119\u017cczyzn i kobiet, dostrze\u017cenia procesu emancypacji i zdobywania samo\u015bwiadomo\u015bci przez artystki, kt\u00f3re od lat 70. XX wieku przejmuj\u0105 inicjatyw\u0119 i zaczynaj\u0105 dominowa\u0107 w fotografii, nadaj\u0105c jej zupe\u0142nie nowe, nieznane wcze\u015bniej sensy, u\u017cywaj\u0105c jej do wypowiedzenia nowych tre\u015bci.
\nWystawa w galerii na parterze zaczyna si\u0119 od mistrz\u00f3w fotografii powojennej Tadeusza Rolkego, Zbigniewa D\u0142ubaka, Jerzego Lewczy\u0144skiego oraz takich mistrzy\u0144 jak Krystyna \u0141yczywek czy Ewa Partum. Przenosi odbiorc\u0119 w stron\u0119 krytycznego podej\u015bcia do tematu, nie tylko afirmacji i erotyzacji (cho\u0107 i od tego nie s\u0105 wolne klasyczki wpisywane retrospektywnie, troch\u0119 wbrew w\u0142asnej woli, w nurt sztuki feministycznej).
\nEkspozycja dzieli si\u0119 na sekwencje prac pojedynczych, nieraz sygnalizuj\u0105cych jedynie obecno\u015b\u0107 danego autora w zbiorach Joanny i Krzysztofa Madelskich, oraz na cykle prac charakterystyczne dla tw\u00f3rczo\u015bci danego artysty\/artystki. W\u015br\u00f3d szerzej prezentowanych sylwetek s\u0105 tu postacie nieznane (np. Micha\u0142 Sowi\u0144ski), kontrowersyjne (np. Pawe\u0142 Pier\u015bci\u0144ski), cenione przez \u015bwiat sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej (np. Jerzy Lewczy\u0144ski). Podobnie zorganizowana jest narracja wystawowa na drugim pi\u0119trze, gdzie opr\u00f3cz wybranych prac Moniki Zieli\u0144skiej, Macieja Osiki, Anety Grzeszykowskiej, Marty Deskur czy Jadwigi Sawickiej znale\u017a\u0107 mo\u017cna bardziej rozbudowane narracje, pozwalaj\u0105ce zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Katarzyny G\u00f3rnej, Teresy Gierzy\u0144skiej czy Natalii LL.
\nO ile na parterze przewa\u017ca fotografia dawna, do\u015b\u0107 zachowawczo ujmuj\u0105ca temat aktu (\u201ep\u0142ci pi\u0119knej\u201d), o tyle na pierwszym pi\u0119trze mamy do czynienia z intensywn\u0105, trwaj\u0105c\u0105 od lat 90. XX wieku pr\u00f3b\u0105 dekonstrukcji i destrukcji dotychczasowych opresyjnych i stereotypowych modeli kobieco\u015bci. Androgyniczni bohaterowie zdj\u0119\u0107 Zbigniewa Libery, Macieja Osiki, Barbary Konopki uwidaczniaj\u0105 temat do tej pory wykluczony i nieobecny, inno\u015bci, odmienno\u015bci, umowno\u015bci, kwestionuj\u0105 zastany, bipolarny porz\u0105dek (wcze\u015bniej jedyn\u0105 transgresj\u0105 by\u0142o to, \u017ce kobiety czasem fotografuj\u0105). \u0141\u0105czone ze sztuk\u0105 cia\u0142a i sztuk\u0105 krytyczn\u0105 artystki takie jak Katarzyna G\u00f3rna, Alicja \u017bebrowska czy Monika Zieli\u0144ska (Mamzeta) krytycznie odnosz\u0105 si\u0119 do rozumianej na spos\u00f3b patriarchalny kobieco\u015bci.
\nWystawa mo\u017ce by\u0107 odbierana jako ekspozycja salonowa, jako pastisz i kolejna pr\u00f3ba przepracowania tradycyjnie polskiego sposobu eksponowania zdj\u0119\u0107 w formie \u201esalonu wystawienniczego\u201d, ale mo\u017cn\u0105 j\u0105 tak\u017ce potraktowa\u0107 jako gabinet kolekcjonera, gabinet s\u0142u\u017c\u0105cy studiom, oddawaniu si\u0119 kontemplacji nie tyle kurioz\u00f3w, ile raczej precjoz\u00f3w.<\/p>\n
Akt III \u2013 Wenus Polska po latach<\/p>\n
Geneza \u0142\u00f3dzkiej wystawy si\u0119ga krakowskiej ekspozycji Wenus Polska zorganizowanej przeze mnie w 2008 roku na zaproszenie krakowskiego Miesi\u0105ca Fotografii. W\u0142a\u015bnie po tej ekspozycji rozpocz\u0119li\u015bmy wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i dyskusj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 kszta\u0142tu kolekcji fotograficznej Krzysztofa i Joanny Madelskich. Po\u0142\u0105czy\u0142a nas fascynacja tematem i pragnienie prze\u0142amania klinczu, w jakim znalaz\u0142 si\u0119 fotograficzny akt, my\u015blenie o ciele i cielesno\u015bci, to\u017csamo\u015bci i p\u0142ci kulturowej w polskiej kulturze wizualnej. Jednocze\u015bnie mieli\u015bmy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu rozbudow\u0119 kolekcji z jednej strony mog\u0105 pom\u00f3c poszczeg\u00f3lnym artystom i artystkom w podejmowaniu dalszych krok\u00f3w tw\u00f3rczych, a z drugiej ratuj\u0105 od zapomnienia dorobek ciekawych fotograf\u00f3w, takich jak Micha\u0142 Sowi\u0144ski i pozwalaj\u0105 lepiej pozna\u0107 i doceni\u0107 zmarginalizowane mistrzynie, takie jak Teresa Gierzy\u0144ska czy Ewa Partum. W por\u00f3wnaniu do Wenus Polskiej, Uwik\u0142ane w p\u0142e\u0107 to wystawa du\u017co spokojniejsza, historyczna w zasadzie, oparta na studiach i obserwacji rozwijaj\u0105cego si\u0119 rynku fotografii kolekcjonerskiej, b\u0119d\u0105ca raczej rezultatem akademickiej niemal\u017ce refleksji nad sposobami reprezentacji kobieco\u015bci ni\u017c pe\u0142n\u0105 niespodzianek erupcj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych akt\u00f3w bazuj\u0105c\u0105 na kwerendzie w\u015br\u00f3d dzia\u0142aj\u0105cych na scenie artyst\u00f3w i artystek.<\/p>\n
Akt IV \u2013 T\u0142o historyczne<\/p>\n
Wenus pami\u0119taj\u0105 wszyscy. Nie wszyscy j\u0105 widzieli, niekt\u00f3rzy czytali o niej w prasie, innym uda\u0142o si\u0119 zobaczy\u0107 j\u0105 w kronice filmowej. Organizowana cyklicznie, lecz z przerwami (jak to w PRL cz\u0119sto bywa\u0142o) wystawa fotografii aktu kobiecego sta\u0142a si\u0119 nie tylko znakiem wzgl\u0119dnej liberalizacji \u2013 tak\u017ce obyczajowej \u2013 czas\u00f3w tow. Gierka, lecz tak\u017ce przesz\u0142a do historii polskiej fotografii jako jeden z najbardziej kontrowersyjnych i posiadaj\u0105cych najwi\u0119ksz\u0105 widowni\u0119 projekt\u00f3w wystawowych . Wspomnienia o wyprawach z kolegami z wojska specjalnymi wagonami do\u0142\u0105czanymi do poci\u0105gowych sk\u0142ad\u00f3w i pr\u00f3bach przej\u015bcia nieletnich przez zainstalowan\u0105 przed wystaw\u0105 bramk\u0119 mieszaj\u0105 si\u0119 z oficjalnymi komunikatami o kradzie\u017cach i dewastacji eksponowanych prac oraz zwi\u0105zanymi z nimi rozprawami s\u0105dowymi. T\u0142umy w galerii, burza w prasie, lecz co w\u0142a\u015bciwie taki ferment spowodowa\u0142o? Gdy patrzy si\u0119 z dzisiejszej perspektywy na te lekko erotyczne, lecz w sumie pruderyjne obrazki zg\u0142aszaj\u0105ce pretensje do miana sztuki, mo\u017cna zrozumie\u0107 jak uboga by\u0142a kultura wizualna poprzedniej epoki i jak przez tych kilka dekad zmieni\u0142y si\u0119 sposoby tego, co francuski filozof Jacques Ranciere nazwa\u0142 \u201edystrybucj\u0105 widzialnego\u201d. Dzi\u015b zdj\u0119cia z historycznej Wenus nie szokuj\u0105 ani nawet nie podniecaj\u0105. Mo\u017cna wr\u0119cz postawi\u0107 tez\u0119, \u017ce strukturalnym odpowiednikiem tamtej produkcji s\u0105 dzi\u015b dekoracyjne i \u201emi\u0119kkie\u201d rozk\u0142ad\u00f3wki \u201emagazyn\u00f3w dla Pan\u00f3w\u201d (przede wszystkim znanego z artystycznych ambicji \u201ePlayboya\u201d).
\nZamieszanie wok\u00f3\u0142 Wenus pokazuje, \u017ce deficyt pi\u0119knego, nagiego cia\u0142a kobiecego by\u0142 w PRL wi\u0119kszy nawet od zapotrzebowania na artyku\u0142y gospodarstwa domowego i towary pierwszej potrzeby. Dop\u00f3ki nie powstanie historia seksualno\u015bci PRL, skazani jeste\u015bmy na snucie hipotetycznych s\u0105d\u00f3w na temat ekonomii libidalnej tego szczeg\u00f3lnego systemu. Pisa\u0142a o tym ciekawie Ewa Franus, analizuj\u0105c jeden z kluczowych dla sztuki po 1945 roku obraz\u00f3w Wojciecha Fangora. Zdaniem autorki Fangor, maluj\u0105c Postaci (1950), znalaz\u0142 si\u0119 \u201ew potrzasku kobieco\u015bci\u201d . W takim potrzasku znalaz\u0142 si\u0119 ca\u0142y PRL uwi\u0119ziony pomi\u0119dzy postulowanym idea\u0142em odseksualizowanej robotnicy a wampem, czyli kobiet\u0105 jako przedmiotem po\u017c\u0105dania. By\u0107 mo\u017ce pora\u017cka PRL wynika\u0142a z niemocy wypracowania przez system erotycznej nadwy\u017cki przyjemno\u015bci, co wymusza\u0142o opieranie si\u0119 na modelu kapitalistycznym . Innymi s\u0142owy, pierwszy przedruk z zachodnich \u017curnali zdj\u0119\u0107 pi\u0119knych kobiet stawia\u0142 pod znakiem zapytania autentyczno\u015b\u0107, jak pisze Franus, \u201epropozycji nowej kodyfikacji znacze\u0144 cia\u0142a kobiecego\u201d (od traktorzystek i robotnic po socjalistyczne urz\u0119dniczki, nauczycielki\u2026).
\nOrganizowane od ko\u0144ca lat 60. ubieg\u0142ego stulecia wystawy Wenus mo\u017cna zatem potraktowa\u0107 jako pr\u00f3b\u0119 wypracowania seksowniejszego, atrakcyjniejszego wizerunku przez now\u0105 ekip\u0119 Edwarda Gierka. Socjalizm nie mia\u0142 ju\u017c \u201eludzkiej\u201d twarzy, lecz twarz pi\u0119knej kobiety. Innymi s\u0142owy, nawet PRL nie by\u0142 w stanie oprze\u0107 si\u0119 pokusie utowarowienia i stopniowego nasycania seksem cia\u0142a kobiecego (w mniejszym stopniu m\u0119skiego, cho\u0107 pami\u0119tamy tak\u017ce peerelowskich przystojniak\u00f3w: Cybulskiego, Wilhelmiego, \u0141apickiego, Zapasiewicza, Zelnika, Mikulskiego\u2026). Po latach restrykcji i ogranicze\u0144 narzuconych przez puryta\u0144sk\u0105 w sferze obyczajowej w\u0142adz\u0119 czas\u00f3w Bieruta i Gomu\u0142ki cz\u0119\u015bciowo przyzwolono na przyjemno\u015b\u0107 patrzenia. Program modernizacji PRL zaproponowany przez ekip\u0119 Gierka zak\u0142ada\u0142 przesuni\u0119cie akcent\u00f3w z produkcji na konsumpcj\u0119. Tym bardziej fantazmatyczn\u0105, im szybciej okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce rozbudzonych apetyt\u00f3w system nie jest w stanie zaspokoi\u0107. St\u0105d liczne reklamy produkt\u00f3w, kt\u00f3rych wcale reklamowa\u0107 nie by\u0142o trzeba. St\u0105d zapewne tak\u017ce zielone \u015bwiat\u0142o dla Wenus.
\n\u017bywio\u0142owej reakcji na seri\u0119 salonowych wystaw dedykowanych \u201eaktowi i portretowi\u201d nie mo\u017cna jednak zrozumie\u0107 jedynie w kontek\u015bcie historii erotycznej PRL. Zapotrzebowanie na nago\u015b\u0107 i jej obrazy w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim nigdy nie zosta\u0142o zaspokojone. Erotyka \u2013 o pornografii nawet nie wspominaj\u0105c \u2013 k\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 z romantyczn\u0105 wizj\u0105 narodu czystego, pe\u0142nego po\u015bwi\u0119ce\u0144 i oddanego celom wy\u017cszym. Przyjemno\u015b\u0107 patrzenia rugowana by\u0142a na margines przez postaw\u0119 moralizatorsk\u0105, agresywnie zwalczaj\u0105c\u0105 \u201ezepsucie\u201d i \u201edemoralizacj\u0119\u201d szerzon\u0105 za pomoc\u0105 s\u0142owa i obrazu (w tym fotografii). Je\u015bli z trudem znajdujemy w powa\u017cnych opracowaniach historii polskiej kultury temat przedstawie\u0144 erotycznych i pornograficznych, to o wiele \u0142atwiej o dost\u0119p do literatury, kt\u00f3ra za\u015bwiadcza o toczonej przez dekady \u201ewalce z pornografi\u0105\u201d . Oczywi\u015bcie, walce toczonej nie przez komunistyczn\u0105 lewic\u0119 (kt\u00f3ra wedle prawicowych paszkwilant\u00f3w z epoki \u017c\u0105da\u0142a \u201ewsp\u00f3lnoty \u017con\u201d i pe\u0142nej rozwi\u0105z\u0142o\u015bci seksualnej), lecz przez religijnych aktywist\u00f3w, przede wszystkim zwi\u0105zanych z Ko\u015bcio\u0142em katolickim. W tym sensie formacja spo\u0142eczna czy te\u017c pochodzenie klasowe Bieruta i Gomu\u0142ki determinowa\u0142o obyczajowo\u015b\u0107 czas\u00f3w, gdy sprawowali w\u0142adz\u0119 w o wiele wi\u0119kszym stopniu ni\u017c dyskurs emancypacyjny, kt\u00f3ry dzi\u015b kojarzony jest z poj\u0119ciem lewicowo\u015bci .
\nErotyczna wyobra\u017ania, nie tylko cielesna przyjemno\u015b\u0107, lecz tak\u017ce jej formy estetyczne nigdy nie cieszy\u0142y si\u0119 presti\u017cem w zorientowanej na \u201ewa\u017cniejsze\u201d tematy kulturze. B\u0142aho\u015b\u0107 tematu nie licowa\u0142a z powag\u0105 sztuki. Zasadnicza marginalizacja aktu i erotyki widoczna jest wyra\u017anie nie tylko przez por\u00f3wnanie obj\u0119to\u015bci publikacji polskich badaczy, takich jak Tomasz Gryglewicz czy Andrzej Banach, z analogicznymi opracowaniami tematu w sztuce zachodniej . Istotniejsza wydaje si\u0119 r\u00f3\u017cnica jako\u015bci przedstawie\u0144, kt\u00f3re w lokalnym kontek\u015bcie s\u0105 wysilone i prza\u015bne, niezgrabne i niezr\u0119czne raczej ni\u017c poci\u0105gaj\u0105ce czy inspiruj\u0105ce. Podobnie rzecz ma si\u0119 z fotografi\u0105. Pierwsze \u2013 nieliczne, ale za to \u201eartystyczne\u201d \u2013 akty fotograficzne publikowane s\u0105 w opracowaniach historycznych tematu prawie 100 lat po sprowadzeniu wynalazku Daguerre\u2019a na ziemie polskie. Trudno w to uwierzy\u0107, by przez ponad wiek nikt nie sfotografowa\u0142 nikogo nago, m\u0119\u017cczyzny czy kobiety. To bia\u0142a plama historii fotografii w Polsce domagaj\u0105ca si\u0119 osobnego opracowania. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym pojawiaj\u0105 si\u0119 w aurze dzie\u0142 sztuki frywolne przedstawienia, obok kt\u00f3rych w prasie ilustrowanej obserwujemy zalew taniej erotyki z importu. Przedruki z pism niemieckich, austriackich czy francuskich i ameryka\u0144skich s\u0105 na porz\u0105dku dziennym. W wyzwolonym \u2013 tak\u017ce obyczajowo kraju nie ma potrzeby tworzenia \u201etakich\u201d zdj\u0119\u0107. Co ciekawe, dla fotograficznych \u201e\u015bwierszczyk\u00f3w\u201d z\u0142ote lata to druga wojna \u015bwiatowa, gdy Niemcy zapychali kolumny gadzin\u00f3wek doniesieniami z post\u0119pu w podboju \u015bwiata uzupe\u0142nianymi obrazami p\u00f3\u0142nagich b\u0105d\u017a te\u017c nagich dziewczyn w aryjskim typie. S\u0142abo\u015b\u0107 powojennego polskiego aktu, czy te\u017c niech\u0119\u0107 wobec gatunku Jerzy Busza t\u0142umaczy\u0142 mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie okupacyjn\u0105 \u201ekolaboracj\u0105\u201d, czy te\u017c korupcj\u0105 mas tanimi przyjemno\u015bciami (podczas gdy obowi\u0105zek wzywa\u2026) . Je\u015bli nazi\u015bci wykorzystywali si\u0142\u0119 przyci\u0105gania aktu do przemycania tre\u015bci propagandowych \u2013 aryjskie blond pi\u0119kno\u015bci na zmian\u0119 z Tygrysami i Panterami na frontach walki z wrogami Rzeszy \u2013 to zupe\u0142nie inn\u0105, wyzbyt\u0105 cielesnego powabu i estetyki uwodzenia polityk\u0119 przyj\u0119li PRL-owscy aparatczycy. Zw\u0142aszcza za Bieruta nacisk po\u0142o\u017cono na walk\u0119 z wrogami . Gomu\u0142ka dopuszcza\u0142 ekstrawagancje w rodzaju glamurowego \u201eTy i Ja\u201d, ale na dobre to w\u0142a\u015bnie od czas\u00f3w Wenus si\u0119gni\u0119to z powrotem po akt, jako sprawdzony \u015brodek uzupe\u0142niaj\u0105cy efektywnie \u201epropagand\u0119 sukcesu\u201d. Opr\u00f3cz wystaw w galeriach sztuki akt znalaz\u0142 na sta\u0142e swoje miejsce w prasie oficjalnej; \u201ekociaki\u201d \u2013 jak mawia\u0142 o swoich modelkach Wojciech Plewi\u0144ski \u2013 wesz\u0142y ju\u017c nie tylko na \u0142amy \u201ePrzekroju\u201d, lecz wi\u0119kszo\u015bci pism popularnych.
\nBezp\u0142ciowy, t\u0119py dyskurs w\u0142adzy ulega zatem powierzchownemu unowocze\u015bnieniu za spraw\u0105 dzia\u0142a\u0144 odpowiednich organ\u00f3w aparatu Gierka, kt\u00f3ry przecie\u017c musi si\u0119 odr\u00f3\u017cni\u0107 od poprzednik\u00f3w. R\u00f3\u017cnica ma wymiar estetyczny, ale tak\u017ce obyczajowy (wszak Wenus staje si\u0119 skandalem obyczajowym w\u0142a\u015bnie). Przyzwolenie na konsumpcj\u0119 i rozkoszowanie si\u0119 niewielk\u0105, ale zawsze nadwy\u017ck\u0105 towar\u00f3w zbieg\u0142o si\u0119 w czasie z przemian\u0105 robotnicy w kobiet\u0119 przedmiot po\u017c\u0105dania. Robotnik z obrazu Fangora obejmuje teraz dziarsko w pasie fatalnego, poci\u0105gaj\u0105cego wampa, patrz\u0105c szyderczo w stron\u0119 baboch\u0142opa w roboczym drelichu. Socjalistyczna kobieta \u201ema prawo by\u0107 pi\u0119kna\u201d. Ten postulat zadziwia i przyci\u0105ga uwag\u0119 masy fotoamator\u00f3w tak\u017ce z o\u015bciennych kraj\u00f3w. Konsumpcja kobiecego, cho\u0107 wci\u0105\u017c socjalistycznego cia\u0142a rozpoczyna si\u0119 na dobre. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dopiero w kontek\u015bcie Wenus \u2013 traktowanej jako symptom \u201ekonsumpcyjnego odchylenia\u201d Gierka \u2013 mo\u017cna dostrzec krytyczny potencja\u0142 manifestacji Natalii LL, Ewy Partum, Teresy Murak, Teresy Gierzy\u0144skiej, Marii Pini\u0144skiej-Bere\u015b, a tak\u017ce dobrze znanych historykom sztuki dzia\u0142a\u0144 artyst\u00f3w z kr\u0119gu Repassage (KwieKulik, Grzegorz Kowalski, DoGuRa, El\u017cbieta i Emil Cie\u015blarowie).
\nWprowadzone do g\u0142\u00f3wnego nurtu kultury PRL wpisuj\u0105ce si\u0119 w heteronormatywn\u0105 matryc\u0119 przedstawienia nagich kobiet dekorowa\u0142y schy\u0142ek systemu. Jednak sam Mi\u0119dzynarodowy Salon Aktu i Portretu nie przetrwa\u0142 ludowej Polski. Je\u015bli Wenus mia\u0142a swoje przyczyny w kolejnej politycznej odwil\u017cy, to ostateczny cios zada\u0142 jej bojkot czas\u00f3w stanu wojennego oraz schy\u0142ek formu\u0142y ekspozycji salonowej (fotoamatorzy nadsy\u0142aj\u0105cy zdj\u0119cia wybierane przez jury i kwalifikowane na wystaw\u0119 oraz nagradzane) . Po upadku PRL temat erotyki\/pornografii powr\u00f3ci\u0142 ju\u017c w bezlito\u015bnie komercyjnym wymiarze, a rozwijaj\u0105cy si\u0119 przemys\u0142 da\u0142 zatrudnienie wielu niegdysiejszym wyspecjalizowanym w akcie artystom fotografikom. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 fotograf\u00f3w, kt\u00f3rzy jak Wac\u0142aw Wantuch czy Serge Sachno niegdy\u015b zdobywali laury na Wenus trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 od akt\u00f3w wytwarzanych przez zaawansowanych fotoamator\u00f3w czy te\u017c pracuj\u0105cych na zlecenie \u201emiesi\u0119cznik\u00f3w dla Pan\u00f3w\u201d zawodowc\u00f3w.
\nZepchni\u0119ty na artystyczny margines temat eksplodowa\u0142 tak\u017ce w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej, przede wszystkim w dominuj\u0105cej w latach 90 XX wieku \u201esztuce cia\u0142a\u201d i \u201esztuce krytycznej\u201d. Wywodz\u0105cy si\u0119 z Repassage\u2019u Grzegorz Kowalski stworzy\u0142 na warszawskiej ASP pracowni\u0119 rze\u017aby, kt\u00f3ra zmieni\u0142a definicj\u0119 sztuki, nadaj\u0105c jej cechy politycznego i spo\u0142ecznego aktywizmu. By\u0107 mo\u017ce Katarzyna Kozyra i Artur \u017bmijewski to najbardziej znane przyk\u0142ady u\u017cycia cia\u0142a w sztuce, ale warto tak\u017ce pami\u0119ta\u0107 o Alicji \u017bebrowskiej, Zbigniewie Liberze czy Konradzie Kuzyszynie . Dzia\u0142ania artyst\u00f3w sta\u0142y si\u0119 krytyk\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie zach\u0142ysn\u0119\u0142o si\u0119 nie tyle wolno\u015bci\u0105, ile prawdziw\u0105 konsumpcj\u0105 (a nie symulowan\u0105 jak za Gierka czy kryzysow\u0105 jak za Jaruzelskiego). Cia\u0142o chore, stare, kalekie staje si\u0119 swego rodzaju memento. Wyparte z przestrzeni galerii handlowych powraca w galerii sztuki. Z czasem w sztuce cia\u0142a pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0105tki to\u017csamo\u015bci seksualnej oraz problemy mniejszo\u015bci, kt\u00f3re do tej pory pozbawione by\u0142y prawa do eksponowania. Pojawienie si\u0119 w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re w \u015bwiecie spo\u0142ecznym zwyk\u0142o okre\u015bla\u0107 si\u0119 niewdzi\u0119cznym skr\u00f3tem LGBT wi\u0105za\u0107 mo\u017cna z wypracowaniem nowej estetyki reprezentacji. Jak powiedzia\u0142aby Franus, arty\u015bci przedstawiaj\u0105 \u201epropozycje nowej kodyfikacji znacze\u0144 cia\u0142a\u201d nie\/m\u0119skiego i nie\/kobiecego, dekonstruuj\u0105c \u2013 ku zgrozie wielu krytyk\u00f3w \u2013 heteronormatywn\u0105 matryc\u0119 rozpisuj\u0105c\u0105 role seksualne wed\u0142ug wzoru m\u0119skie\/\u017ce\u0144skie. T\u0119 ewolucj\u0119 wida\u0107 najlepiej na przyk\u0142adzie tw\u00f3rczo\u015bci Katarzyny Kozyry, kt\u00f3ra przeby\u0142a d\u0142ug\u0105 drog\u0119 od \u201ePortret\u00f3w Karasia\u201d, \u201eOlimpii\u201d i \u201e\u0141a\u017ani kobiecej\u201d do serii \u201eW sztuce marzenia staj\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105\u201d. Akty m\u0119skie czy te\u017c wymykaj\u0105ce si\u0119 prostym, bipolarnym i heteronormatywnym schematom genderowym sta\u0142y si\u0119 przedmiotem zainteresowania \u015bwiata sztuki i eksponowane by\u0142y w galeriach. Ramy dyskursu okre\u015bli\u0142 tu przede wszystkim projekt \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 i demokracja\u201d Paw\u0142a Leszkowicza i Tomasza Kitli\u0144skiego pokazywany w Poznaniu i Gda\u0144sku . Akt m\u0119ski, kobiecy, ale tak\u017ce nie-m\u0119ski i nie-kobiecy ujawni\u0142 po raz kolejny sw\u00f3j polityczny potencja\u0142. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o polityk\u0119 podmiotu, zmagania o jego\/jej to\u017csamo\u015b\u0107, st\u0105d w ci\u0105g tych projekt\u00f3w nale\u017cy wpisa\u0107 Kobiet\u0119 o kobiecie czy te\u017c wystaw\u0119 Boys . Sztuka cia\u0142a znios\u0142a heteronormatywny dyskurs seksualny, otwieraj\u0105c kultur\u0119 na do\u015bwiadczenie wielo\u015bci i odmienno\u015bci (queer). Ale nie tylko.
\nZwr\u00f3cenie uwagi na cia\u0142o i sublimacja my\u015blenia o relacjach mi\u0119dzy fantazj\u0105, erotyk\u0105 i sztuk\u0105 zamanifestowa\u0142a si\u0119 w ostatnich latach projektami takimi jak Ukryty skarb (Warszawa, hotel Forum, kuratorzy \u0141ukasz Ronduda, Micha\u0142 Woli\u0144ski, Piotr Rypson) i Sex Shop (BWA Wroc\u0142aw, Piotr Stasiowski) . Tym, co \u0142\u0105czy oba projekty jest zainteresowanie nie tylko kwestiami to\u017csamo\u015bciowymi i polityk\u0105 cia\u0142a charakteryzuj\u0105c\u0105 praktyk\u0119 artystyczn\u0105 lat 90. minionego stulecia, lecz r\u00f3wnie\u017c przyjemno\u015bci\u0105 i fantazj\u0105 zgo\u0142a pornograficzn\u0105. Je\u015bli Ukryty skarb by\u0142 nazywany przekornie przez kurator\u00f3w \u201eheteroseksualnym coming-outem\u201d, to z kolei Sex Shop nale\u017cy uzna\u0107 za \u201efetyszystyczny coming-out\u201d. Pierwszy z projekt\u00f3w przypomina\u0142 o wykluczonej przez sztuk\u0119 krytyczn\u0105 przyjemno\u015bci, drugi t\u0119 przyjemno\u015b\u0107 reifikowa\u0142, adaptuj\u0105c niekt\u00f3re z pomys\u0142\u00f3w generowanych przez erotyczny przemys\u0142. Oba projekty dawa\u0142y wyraz przewarto\u015bciowaniu, jakie dokona\u0142o si\u0119 w sztuce i kulturze, gdzie dominowa\u0107 zacz\u0105\u0142 \u201eporno szyk\u201d . Innymi s\u0142owy, \u015bwiat sztuki \u2013 kuratorzy i arty\u015bci \u2013 afirmuj\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 poprzez konstruowanie seksualno\u015bci rozumianej jako polimorficzna przestrze\u0144 wyobra\u017ani, o szczeg\u00f3lnym wyrazie estetycznym. Czasem mo\u017cna mie\u0107 tylko w\u0105tpliwo\u015bci, czy aby tych artystycznych fantazji nie wyprzedza kwitn\u0105cy r\u00f3wnie\u017c w Polsce rynek pornografii i us\u0142ug seksualnych.<\/p>\n
Adam Mazur<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wystawa w Muzeum Miasta \u0141odzi jest pierwsz\u0105 ods\u0142on\u0105 kolekcji, kt\u00f3ra konfrontuje autorskie spojrzenia, analizuj\u0105ce w mniej lub bardziej krytyczny spos\u00f3b temat konstruowania p\u0142ci kulturowej. Staje si\u0119 tak\u017ce przyczynkiem do dyskusji o konieczno\u015bci rewizji historii fotografii powojennej w Polsce. Ekspozycja zderza ze sob\u0105 prace konserwatywnych artyst\u00f3w fotografik\u00f3w, bior\u0105cych m.in. udzia\u0142 w Mi\u0119dzynarodowym Salonie Fotografii Artystycznej Wenus, z pracami artyst\u00f3w i artystek zainteresowanych \u2013 zw\u0142aszcza po prze\u0142omie 1989 roku \u2013 destabilizowaniem niezwykle silnej heteronormatywnej matrycy organizuj\u0105cej polsk\u0105 kultur\u0119, tak\u017ce fotograficzn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":1957,"template":"","class_list":["post-2189","wystawy","type-wystawy","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/madelskicollection.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/wystawy\/2189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/madelskicollection.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/wystawy"}],"about":[{"href":"https:\/\/madelskicollection.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/wystawy"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/madelskicollection.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/madelskicollection.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}